تبلیغات
ذکر - ذكر
ذکر
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM

 

ذكر
 

كاظم احمدزاده

كلمات كلیدی :

قرآن، ذكر خدا، پاداش، آثار، اعراض، كیفر، بصیرت
به گفتۀ راغب در مفردات، ذكر دو معنی دارد گاه به معنی حضور چیزی در ذهن (یاد آوری) و گاه به معنی حفظ و نگاهداری معارف و اعتقاداتِ حق در درون جان است.[1]

ذكر خدا:  

«یا ایّها الّذین آمَنوا اذكُرو اللهَ ذِكْراً كثیراً » (احزاب/ 41)
«ای كسانی كه ایمان آورده‌اید، خدا را بسیار یاد كنید.»
در آیۀ دیگری می‌فرماید:
«فَاذْكُرُونِی أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُواْ لِی وَلاَ تَكْفُرُونِ » (بقره/ 152)
«پس به یاد من باشید، تا به یاد شما باشم! و شكر مرا گویید و در برابر نعمتهایم، كفران نكنید.»
منظور از ذكر خدا تنها یاد آوری به زبان نیست، كه زبان ترجمان قلب است، هدف این است با تمام قلب و جان به ذات پاك خدا توجه داشته باشیم، همان توجهی كه انسان را از گناه باز می‌دارد و به اطاعت فرمان او دعوت می‌كند، به همین دلیل از پیشوایان اسلام نقل شده است كه منظور از ذكر، یاد آوری عملی است.

مراتب ذكر:[2]

1-    ذكر لفظی:

« وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَیْهِ تَبْتِیلًا» (مزمّل/8)
«و نام پروردگارت را یاد كن و تنها به او دل ببند!»

2-    ذكر قلبی:

« وَاذْكُر رَّبَّكَ فِی نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخیفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالآصَالِ وَلاَ تَكُن مِّنَ الْغَافِلِینَ »(اعراف 205)
«پروردگارت را در دل خود، از روی تضرّع و خوف، آهسته و آرام، صبحگاهان و شامگاهان، یاد كن و از غافلان مباش!»

3-    ذكر معنوی و باطنی:

«...فَإِذَا قَضَیْتُم مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُواْ اللّهَ كَذِكْرِكُمْ آبَاءكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا...» (بقره/ 200)
«.. خدا را یاد كنید، همانند یاد آوری از پدرانتان بلكه از آن هم بیشتر!...»
در این آیه "ذكر" را به وصف "شدّت" توصیف كرده و معلوم است كه مقصود از آن ذكر باطنی و معنوی است چون ذكر لفظی، شدت و ضعف ندارد. [3]
تأثیر ذكر خدا:
ذكر و یاد خدا تأثیر عمیق و ژگرفی در دلهای مؤمنان می‌گذارد:
«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذَا ذُكِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذَا تُلِیَتْ عَلَیْهِمْ آیَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِیمَانًا وَ عَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَكَّلُونَ »(انفال/1)
«مؤمنان، تنها كسانی هستند كه هر گاه نام خدا برده شود، دلهاشان ترسان می‌گردد و هنگامی كه آیات او بر آنها خوانده می‌شود، ایمانشان فزونتر می‌گردد و تنها بر پروردگارشان توكّل دارند.»

پاداش ذكر خدا:

1) آمرزش الهی:

«وَ الذَّاكِرِینَ اللَّهَ كَثِیرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْرًا عَظِیمًا » (احزاب/35)
«...زنان و مردانی كه بسیار به یاد خدا هستند، خداوند برای همۀ آنها مغفرت و پاداش عظیمی فراهم ساخته است.»

2) بهشت:

پاداش ذاكر خداوند، در پی ارتكاب گناه و ظلم به نفس:
« َالَّذِینَ إِذَا فَعَلُواْ فَاحِشَةً أَوْ ظَلَمُواْ أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللّهُ وَلَمْ یُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ أُوْلَـئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغْفِرَةٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَجَنَّاتٌ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَ نِعْمَ أَجْرُ الْعَامِلِینَ» (آل عمران 135 و 136)
«و آنها كه وقتی مرتكب عمل زشتی شوند، یا به خود ستم كنند، به یاد خدا می‌افتند و برای گناهان خود، طلب آمرزش می‌كنند و كیست جز خدا كه گناهان را ببخشد؟ و بر گناه اصرار نمی‌ورزند با اینكه می‌دانند آنها پاداششان آموزش پروردگار، و بهشتهایی است كه از زیر درختانش، نهرها جاری است جاودانه در آن می‌مانند چه نیكو است پاداش اهل عمل!»[4]

آثار رویگردانی از ذكر و یاد خدا:

1)   زندگی سخت:

«وَ مَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنكًا...»
«و هر كه از یاد من روی گرداند حتما برای او زندگی(سخت و) تنگ خواهد بود...»
مقصوداز "ذكر خدای تعالی" یا معنای مصدری (یاد آوری) است و یا به معنای قرآن و یا به معنای مطلق كتابهای آسمانی و یا به معنای دعوت حقّه است و اگر دعوت حقّه را "ذكر" نامیده از این باب است كه لازمه پیروی دعوت حقه و اعتقاد به آن، یاد خدای متعال است و اگر فرمود: «كسی كه از ذكر من اعراض كند معیشتی (تنگ) دارد» برای این است كه اگر كسی خدا را فراموش كند و با او قطع ارتباط نماید دیگر چیزی جز دنیا باقی نمی‌ماند كه به آن دل ببندد و آن را مطلوب یگانه خود قرار دهد و در نتیجه همه تلاشهای خود را منحصر در آن می‌كند و فقط به اصلاح زندگی دنیایش می‌پردازد و روز به روز آنرا توسعه بیشتری می‌دهد و این معیشت، وی را آرام نمی‌كند، برای اینكه هر چه به دست می‌آورد به آن قانع و راضی نمی‌شود و دائماً چشم به اضافه‌تر از آن می‌دوزد بدون اینكه حرص و تشنگیش به جایی منتهی شود، پس چنین كسی در حالت فقر و تنگی بسر می‌برد و همیشه دلش علاقمند به چیزی است كه ندارد. [5]

2)    تسلّط شیطان:

«وَ مَن یَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ » (زخرف/36)
«و هر كس از یاد خدا رویگردان شود شیطان را به سراغ او می‌فرستیم پس همواره قرین اوست.»

3)    گمراهی:

«فَوَیْلٌ لِّلْقَاسِیَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُوْلَئِكَ فِی ضَلَالٍ مُبِینٍ »(زمر/22)
«وای بر آنان كه قلبهای سخت در برابر ذكر خدا دارند: آنها در گمراهی آشكاری هستند.»[6]

كیفر اعراض از ذكر خدا:

1)    نابینایی در قیامت:

«وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِیشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ أَعْمَى قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِی أَعْمَى وَقَدْ كُنتُ بَصِیرًا قَالَ كَذَلِكَ أَتَتْكَ آیَاتُنَا فَنَسِیتَهَا وَكَذَلِكَ الْیَوْمَ تُنسَى.» (طه/124-126)
«و هر كه از یاد من روی گرداند حتما برای او زندگی تنگی خواهد بود و روز قیامت او را نابینا محشور می‌كنیم می‌گوید: پروردگارا چرا مرا نابینا محشور كردی در حالی كه من (در دنیا) بینا بودم؟! می‌فرماید: آن گونه كه آیات من برای تو آمد، تو آنها را فراموش كردی امروز نیز تو فراموش خواهی شد.»

2)    جهنّم:

« وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ یَوْمَئِذٍ لِّلْكَافِرِینَ عَرْضًا الَّذِینَ كَانَتْ أَعْیُنُهُمْ فِی غِطَاء عَن ذِكْرِی وَكَانُوا لَا یَسْتَطِیعُونَ سَمْعًا » (كهف 100-101)
«در آن روز جهنّم را بر كافران عرضه می‌داریم! همانا كه پرده‌ای چشمانشان را از یاد من پوشانده بود و قدرت شنوایی نداشتند.»

آثار ذكر خدا:

1)    آرامش:

ذكر خدا، تنها آرام بخش دلهای مؤمنان:
«الَّذِینَ آمَنُواْ وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ» (رعد/28)
«آنها (توبه كنندگان) كسانی هستند كه ایمان آورده‌اند و دلهایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام) است آگاه باشید! تنها با یاد خدا دلها آرامش می‌یابد.»

2)منع از فحشاء و منكر:

نماز به عنوان مصداقی از ذكر، برترین مانع فحشاء:
«... وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِی» (طه/14)
«و نماز را برای یاد من بپادار »
«وَ أَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ...» (عنكبوت/45)
«و نماز را بپادار، كه نماز (انسان را) از زشتیها و گناه باز می‌دارد.»

3)    بصیرت:

ذكر خدا به هنگام وسوسه انگیزیهای شیطان موجب بصیرت تقوا پیشگان:
«إِنَّ الَّذِینَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّیْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ » (اعراف/201)
«پرهیزكاران هنگامی كه گرفتار وسوسه‌هایی شیطان شوند به یاد (خدا و پاداش و كیفر او) می‌افتند و (در پرتو یاد او، راه حق را می‌بینند و ناگهان بینا می‌گردند.»

پی نوشت ها:


[1] . راغب اصفهانی، مفردات، مادّۀ «ذكر»
[2] . جهت مطالعه رجوع شود به اخلاق در قرآن، مكارم شیرازی با همكاری جمعی از فضلاء، ناشر: مدرسه امام علی بن ابیطالب(ع)، چاپ اول، قم، 1377 ش، ج 1، ص 362.
[3] . طباطبائی، محمد حسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین 1374 ش، ج 1، ص 511.
[4] . جهت مطالعه بیشتر رجوع شود به فرهنگ قرآن (كلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن كریم) اكبر هاشمی رفسنجانی و محققان مركز فرهنگ و معارف قرآن، قم، بوستان كتاب، ج 14، ص 249.
[5] . ترجمه المیزان، همان، ج 14-15، ص 314.
[6] . جهت مطالعه بیشتررجوع شود به فرهنگ قرآن، ج 14، مادّۀ «ذكر».

http://www.maarefquran.org/index.php/page,viewArticle/LinkID,13107?PHPSESSID=63e1c1c5d95958161a0c3eb8d066df5c

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
یکشنبه 8 خرداد 1390 :: نویسنده : ن غ


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : ن غ
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :